Hoe transformeer je een rijksmonumentale scheepswerf tot woongelegenheid – Jurriëns West
Vraag:
Hoe transformeer je een rijksmonumentale scheepswerf tot woongelegenheid?
De rijksmonumentale scheepswerf Joh. Van Duijvendijk in Krimpen aan den IJssel ondergaat momenteel een ingrijpende transformatie. De werf, die al sinds de zeventiende eeuw bestaat, geldt als een van de oudste scheepswerven van Nederland. Het terrein krijgt nu een tweede leven onder de naam ’t Dok, waar twee monumentale loodsen en een woonhuis worden herontwikkeld tot een gemengd woon-werkgebied.
De loods met dijkwoning – het Zellinghuis – wordt gerestaureerd en ingericht voor begeleid wonen voor jongvolwassenen met autisme. Jurriëns West, lid van de Vakgroep Restauratie, is verantwoordelijk voor zowel de nieuwbouw als de restauratie van de fundering en grenen spantconstructies.
Antwoord
Vakwerk als vertrekpunt voor een nieuwe functie
Scheepswerfloodsen zijn oorspronkelijk ontworpen om dynamische belastingen uit de scheepsbouw op te vangen en sluiten daardoor niet aan op de eisen van hedendaagse bewoning. Funderingsherstel vormt dan ook de cruciale eerste stap in de transformatie. Door de functiewijziging veranderen de belastingpatronen en gelden andere eisen op het gebied van stabiliteit, vochtbeheersing en comfort.
Uitrichten van de spantconstructie
Een specifieke uitdaging vormde de spantconstructie, die in de loop der tijd op verschillende plekken was gaan zetten. Het resultaat daarvan was goed zichtbaar: in de nok was een duidelijke slinger te zien. Jurian Zaaijer, werkvoorbereider bij Jurriëns West, licht toe: “Voor bewoning moet de bestaande constructie natuurlijk stabiel zijn, maar ook dienen als goede basis voor de nieuwe onderdelen. We hebben daarom alle vijftien spanten nagelopen en systematisch weer in de juiste positie gezet. Dat is een ingreep waar veel materiaalgevoel bij komt kijken: elk deel moet met gecontroleerde kracht worden aangepast zodat alle spanten weer op elkaar zijn uitgelijnd.”
Behouden, herstellen of vervangen?
De grenen spantconstructie is zowel constructief als cultuurhistorisch van grote waarde. Een deel van de spanten is geïntegreerd in de nieuwe woonfunctie. Van de vijftien spanten is er één volledig vernieuwd. Voor deze interventie is een herstelplan opgesteld, dat gedurende de uitvoering waar nodig is bijgewerkt. De keuzes zijn gemaakt op basis van een afweging tussen technische noodzaak en monumentale waarde, conform de Uitvoeringsrichtlijn (URL) 3001 voor het restaureren van historische houtconstructies.
Voor het herstel van aangetaste delen zijn traditionele houtverbindingen toegepast, zoals de liplas (waarbij houtdelen in elkaars verlengde worden verbonden) en de haaklas (een verbinding met extra mechanische verankering). Hiermee konden beschadigde balkkoppen, spanten en gordingen worden hersteld zonder de volledige constructie te vervangen. In lijn met de restauratieladder zijn alleen de aangetaste delen vervangen en is de rest behouden.
De keuze tussen behouden, herstellen of vervangen werd per spant bepaald op basis van de constructieve staat. Danny Oliveira, uitvoerder bij Jurriëns West: “We beoordelen op basis van houtrot, aantasting door insecten en schimmels, maar ook de positie in het geheel en de technische haalbaarheid van herstel. De loods moet herkenbaar blijven als scheepswerf, terwijl deze tegelijkertijd moet voldoen aan de eisen van een modern woongebouw.”
Materiaalkeuze en verduurzaming
Waar mogelijk zijn bestaande materialen hergebruikt. Oude dakpannen en gevelbekleding krijgen een tweede leven en ook de historische belettering aan de waterzijde wordt gerestaureerd. Nieuwe toevoegingen, zoals CLT (Cross Laminated Timber)-vloeren en vernieuwde geveldelen, zijn gekozen om zowel technisch als visueel aan te sluiten bij het bestaande gebouw.
De verduurzaming tot all-electric rijksmonument vraagt om maatwerk. Installaties moeten worden geïntegreerd zonder het zichtbare vakwerk of de constructieve logica aan te tasten. Dit betekent dat per spant en aansluiting steeds opnieuw een afweging wordt gemaakt tussen monumentale waarde en functionele eisen.
Dit project wordt uitgevoerd door Jurriëns West, in samenwerking met COUP Group als opdrachtgever, Vakwerk Architecten als architect en Heeren van Zorg als eindgebruiker.
Deze vraag werd beantwoord door Vakgroep-lid Jurriëns West.