Vraag:

Hoe bescherm je loodwerk in monumentale torens tegen zuren uit eikenhout?

De klokkentoren van Kasteel Nijenrode, onderdeel van het imposante rijksmonument in Breukelen, wordt momenteel gerestaureerd door Bouw- en Aannemingsbedrijf Kneppers. De interventie, uitgevoerd in opdracht van Nyenrode Business Universiteit en naar ontwerp van Delfgou, omvat onder andere het reinigen en herstellen van zandsteen, restauratie van leien en wijzerplaten, de ophanging van de klok, loodvervanging en het onderhoud van de onderhouten eiken constructie.

Deze constructie is door langdurige vochtbelasting aangetast. Onder vochtige omstandigheden zet eikenhout organische zuren, zoals looizuur, vrij. Deze vluchtige zuren reageren met lood, resulterend in de vorming van oplosbare loodzouten en witte, poedervormige corrosie. Dit proces kan leiden tot structurele verzwakking en esthetische aantasting van het loodwerk, ondanks de natuurlijke patinalaag die normaal gesproken het metaal beschermt.

Antwoord

Samenspel van ambacht en materiaalkunde

Kneppers pakt dit probleem op verschillende vlakken aan:

1. Stabilisatie en herstel van het hout: Aangetaste eiken delen zijn geselecteerd en gerestaureerd. Waar nodig zijn houten lijsten gekopieerd en teruggeplaatst, waarbij de houtdichtheid en vezelrichting zijn afgestemd op het bestaande constructiehout. Hiermee wordt de productie van vluchtige organische zuren beperkt en mechanische stabiliteit hersteld.
2. Vervanging en bescherming van het lood: Aangetast lood is verwijderd en vervangen door gepatineerd lood. De patinalaag vermindert de reactiviteit van het lood met zuren. Na montage wordt het lood uniform afgewerkt met patina om de oppervlakken volledig af te sluiten, waardoor de kans op corrosie verder afneemt.
3. Correcte bevestigingsmaterialen: Voor de montage worden koperen klangen en RVS platkopnagels toegepast, conform de ontwerp- en uitvoeringsrichtlijnen voor loden dak-, gevel- en gootconstructies (Metalen dakbedekkingen en goten bij monumenten Uitvoeringsrichtlijn URL 4011). Dit voorkomt galvanische corrosie en waarborgt de stabiliteit op de lange termijn.
4. Barrière tegen chemische interactie: Tussen eikenhout en lood is een dampopen, waterkerende spinvliesfolie aangebracht. Deze laag voorkomt direct contact en beperkt de migratie van vluchtige organische zuren naar het lood, terwijl vocht gecontroleerd kan verdampen.

Conclusie

Jeroen Ruijter, hoofduitvoerder bij Bouw- en Aannemingsbedrijf Kneppers is enthousiast over de combinatie van ambacht en materiaalkunde die deze opdracht zo bijzonder maakt. “Het beheersen van corrosie vraagt inzicht in zowel materiaalgedrag als chemische processen. Door houtstabilisatie, patineren, duurzame bevestigingsmaterialen en een dampopen barrière te combineren, creëren we een robuuste en toekomstbestendige oplossing voor dit rijksmonument.”

Deze vraag werd beantwoord door Vakgroep-lid Kneppers.

kneppers.nl