De zwevende boerderij

Vakmanschap

Vooral onder de kap is de extra ruimte door de Philibert-spanten merkbaar. Hier komen vergaderzalen.

Tekst Agnes van Alphen | beeld Holleman Santpoort / Agnes van Alphen

Langgevelboerderij Den Burgh uit 1859, versierd met gepleisterde banden en fraaie windveren. Diverse IJsselsteentjes worden vervangen, zo ook het voegwerk

De boerderij ‘zweeft’ op stempels, balkkoppen worden nog aangeheeld.

Tekst Agnes van Alphen | beeld Holleman Santpoort / Agnes van Alphen

Er zijn twee proefstukken voegwerk opgezet, zodat de opdrachtgever kan kiezen. Het linker stuk zal na droging lichter opkleuren.

In de lucht boven boerderij Den Burgh in Hoofddorp is het een komen en gaan van vliegtuigen. Op de grond werken de restauratie-vaklieden intussen onverstoorbaar door aan de herbestemming van dit gemeentelijke monument tot restaurant.

Projectinformatie:

Opdrachtgever: Stadsherstel Amsterdam NV
Bouwbegeleiding: Bouwkundig bureau J. Steur, Bussum
Hoofdaannemer: Aannemingsbedrijf Holleman & Zonen, Santpoort b.v., Velserbroek

‘Den Burgh is vooral bijzonder vanwege de prachtige kapconstructie met Philibertspanten. Deze gebogen spanten, ook wel schenkelspanten genoemd, hebben als voordeel ten opzichte van normale spanten, dat er grotere ruimten te overbruggen zijn. Je zult hier straks riant kunnen eten en vergaderen. Ook het aanzicht van het pand is trouwens prachtig, een smaakvolle gevel achter twee oude kastanjebomen. Het moet een voorname boerderij zijn geweest.‘ Aan het woord is Joachim van Assema, projectleider bij restauratiebouwbedrijf Holleman uit Santpoort. ‘De boerderij dateert uit 1859 en is naar onze begrippen dus nog niet zo oud. Jammer genoeg troffen we toch veel zwam en houtrot aan. Dit komt niet alleen door langdurige leegstand, maar ook door overdadige isolatie van het pand. In de omgeving van Schiphol zijn veel gebouwen in de jaren ’90 voorzien van nieuwe kozijnen, geluidswerend glas en isolatieplaten om in de binnenruimte het aantal decibellen omlaag te brengen. Den Burgh heeft geleden onder het gebrek aan ventilatie, dat daardoor ontstond. Ongeveer de helft van de balken moet gerestaureerd of vervangen worden, vooral de balkkoppen zijn slecht.’

Boerderij Den Burgh

In 1852 werd het Haarlemmermeer drooggelegd. Er was meer ruimte nodig voor de groeiende bevolking en inpoldering zou een einde maken aan de geregelde overstromingen van omliggende land- en tuinbouwgebieden. Een van de eerste boerderijen, die in de nieuwe polder werd gebouwd, was de langgevelboerderij Den Burgh in 1859. Dit type boerderij is ontstaan uit het laatmiddeleeuwse hallenhuis en bood plaats aan de diverse activiteiten van een gemengd boerenbedrijf. De gevel van Den Burgh is opgetrokken uit gele IJsselsteentjes in kruisverband. De voorgevel is rijk versierd met gepleisterde banden en heeft een sierlijke overstek met fraai uitgesneden windveren. Het zadeldak is met riet gedekt. De Rijnlanderweg, waaraan Den Burgh ligt, is met zijn lange zichtlijnen en regelmatig verkavelingspatroon een beeldbepalend element in dit historische landschap. De nabijgelegen Geniedijk is onderdeel van de stelling van Amsterdam, die is aangewezen als UNESCO-monument. Den Burgh is een van de laatste langgevelboerderijen in deze omgeving. Reden voor de gemeente Haarlemmermeer om aan deze boerderij de status van gemeentelijk monument toe te kennen.
(Bron: Monumentenlijst gemeente Haarlemmermeer)

Ook uitvoerder Karel van Beelen is enthousiast over dit restauratieproject. ‘In dit werk komen alle mogelijke takken van sport aan bod. We zijn gestart met het ontmantelen van het pand, waarbij het uitgangspunt was om zoveel mogelijk onderdelen en materialen te handhaven en hergebruiken. De toegepaste baksteen zag er redelijk goed uit, het is een 19e eeuwse steen en de baktechniek was toen al behoorlijk ver gevorderd. Dus er hoefden maar weinig bakstenen vervangen te worden. De cementvoegen worden wel verwijderd en vervangen door een kalkrijke snijvoeg. We hebben net enkele proefstukken opgezet, zodat de opdrachtgever een keuze kan maken.’

Na het ontmantelen van de niet restauratieve delen, bleven kap, spanten en meerdere niet-dragende muren over. Dit geheel werd onderstempeld. De volgende stap was het aanbrengen van een nieuwe fundering en vloer, maar eerst ging Nederland met zomervakantie. Den Burgh bleef ‘zwevend’ achter. Van Assema vertelt: ‘Na de vakantie werden we geconfronteerd met een onverwachte bodemsanering, maar daarna konden we starten met het aanbrengen van 93 buispalen van 13 meter per stuk, als fundering onder de boerderij. Omdat de zwevende boerderij eigenlijk in de weg stond, konden geen lange palen worden toegepast. Er werd gekozen voor buispalen van één meter per stuk, die paal voor paal de grond in geheid werden en steeds aan elkaar werden gelast. Daarna werd de begane grondvloer gestort.’

Bij herbestemming van monumentale gebouwen is doorgaans sprake van een combinatie van werkzaamheden. Naast de restauratieve ingrepen is bij de herbestemming van boerderij Den Burgh naar een groot restaurant, ook sprake van nieuwbouw. Van Assema: ‘zowel aan de achterzijde als aan de zijkant van de boerderij zijn uitbreidingen gepland. Voor de nieuwbouwdelen is gekozen voor contrasterende moderne ontwerpen met toepassing van aluminium, staal en glas. Overigens worden enkele buitenwanden wel gepotdekseld, hetgeen vroeger bij de paardenstal hier ook het geval was.’

Van Assema sluit af met de constatering dat de herbestemming van boerderij Den Burgh wel een gecompliceerd werk genoemd mag worden, waarin restauratie, renovatie en nieuwbouwvaardigheden aangewend moeten worden. ‘Alle mogelijke materialen en bouwtechnieken zien we hier voorbij komen. Neem bijvoorbeeld de afzinkkelder van 4 bij 8 meter. Hiervan zijn boven de grond de wanden geplaatst en vervolgens zijn graafmachines aan de slag gegaan. De kelder zakt dan langzaam de grond in en tot slot hebben we er nog een vloer ingestort. Hypermodern toch! Restaurant Den Burgh, dat zich hier in het voorjaar van 2013 zal vestigen, wordt een uitzonderlijke mix van oud en nieuw.’

069.jpg

068.jpg

067.jpg

066.jpg

065.jpg

064.jpg

063.jpg

062.jpg

061.jpg

060.jpg

059.jpg

058.jpg

057.jpg

056.jpg

055.jpg

054.jpg

053.jpg

052.jpg

051.jpg

050.jpg

049.jpg

048.jpg

047.jpg

046.jpg

045.jpg

044.jpg

043.jpg

042.jpg

041.jpg

040.jpg

039.jpg

038.jpg

037.jpg

036.jpg

035.jpg

034.jpg

033.jpg

032.jpg

031.jpg

030.jpg

029.jpg

028.jpg

027.jpg

026.jpg

025].jpg

025.jpg

024.jpg

023.jpg

022.jpg

021.jpg

020.jpg

019.jpg

018.jpg

017.jpg

016.jpg

015.jpg

014.jpg

013.jpg

012.jpg

011.jpg

010.jpg

009.jpg

008.jpg

007.jpg

006.jpg

005.jpg

004.jpg

003.jpg

002.jpg

001.jpg