Vakgroep Restauratie informatiebulletin

NUMMER 16/2015

‘WE MOETEN ALS SECTOR EENSGEZINDHEID LATEN ZIEN’

Het afgelopen najaar ging het symposium van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed over restauratiekwaliteit. Voorzitter Harry van Waveren van de stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg hield er een vurig pleidooi: “We moeten als sector eensgezind laten zien hoe wij de kwaliteit van ons monumentenbestand borgen”, zo riep hij op. In het decembernummer van het tijdschrift Monumenten legde hij uit, dat er wellicht een Governance Code zou moeten komen.

Ik vroeg mij af waar deze hartekreet vandaan kwam. Waarom zo’n vurig pleidooi voor kwaliteit van restauraties en waarom een gedragscode? Zijn niet alle erfgoed-professionals serieus doordrongen van hun verantwoordelijkheden?

Zo’n 20 jaar geleden besloten de leden van de Vakgroep Restauratie om hun restauratiekennis vast te leggen. Hoe pak je nu de restauratie van een monument goed aan? Dat zat bij onze ervaren vaklieden tussen de oren, maar was het ook mogelijk dit op papier te zetten? Om een lang verhaal kort te maken, het lukte inderdaad om deze kennis vast te leggen. Inmiddels beheert de stichting ERM zo’n 15 uitvoeringsrichtlijnen. Want niet alleen de aannemers van de Vakgroep Restauratie, maar ook vele andere restauratiedisciplines slaagden erin om hun werkwijzen goed te beschrijven. Een prestatie van formaat, waar velen aan meewerkten: architecten en adviseurs, monumenteneigenaren, onderzoeksinstanties als TNO en SHR, overheidsinstellingen en natuurlijk de restauratievaklieden zelf.

Op mijn verzoek legde Harry van Waveren de bedoeling van zijn oproep aan mij uit. Het resultaat van vijf jaar samen werken aan kennisborging is een unieke set uitvoeringsrichtlijnen, die van onschatbare waarde is voor het zorgvuldig behoud van ons erfgoed. De richtlijnen worden inmiddels ook opgenomen in het vakonderwijs en verschijnen in bestekken en subsidievoorwaarden. Toch zijn er enkele partijen, die aarzelen: vormen die richtlijnen soms verkapte wetgeving? Zijn die werkwijzen niet veel te ingewikkeld en dus te duur? Wat mij betreft is die terughoudendheid niet terecht. Erfgoedbehoud is niet eenvoudig en doe je samen. In vijf jaar tijd is een mooi fundament gelegd. Laten we nu ook als erfgoedsector zonder twijfels de volgende stap zetten en samen optimaal gebruik maken van de vastgelegde kennis.

Flip van de Burgt, maart 2015

RESTAURATIEBEDRIJVEN ZITTEN BOVENOP DE BAL

Terugblik op de gebeurtenissen in de restauratiebranche in 2014

Door zichtbaar topkwaliteit te leveren, profileren de leden van de Vakgroep Restauratie zich in de markt. En dat is ook de enige manier waarop een bedrijfstak zich na zeven jaar economische crisis staande kan houden. Een terugblik op 2014 maakt duidelijk dat de restauratiebedrijven bovenop de bal zitten. De vele partners in het veld, zoals opdrachtgevers, adviseurs, overheid en onderaannemers, nemen met minder geen genoegen.

De erfgoedsector zoekt zelf actief naar informatie, zo blijkt uit de toename van website- en beursbezoekers, social media volgers en reacties op artikelen in vakbladen. De belangstelling voor de Vakgroep Restauratie en haar leden is opvallend. De leden zelf hebben overigens zelf ook behoefte om goed geïnformeerd te worden over actuele ontwikkelingen in de sector. De ledenvergaderingen worden zeer druk bezocht.

De erkenningsregeling restauratie bouwbedrijven (ERB) wordt jaarlijks door een auditteam van certificerende instelling Kiwa getoetst bij de Vakgroep-leden. Uit de rapportages van de audits blijkt, dat de bedrijven op alle fronten steeds beter scoren. Het uitvoeringsniveau van het restauratiewerk is sinds de invoering van deze regeling in 2009 elk jaar verbeterd en nu op een goed niveau. Kiwa ziet wel graag dat bedrijven meer aandacht besteden aan het opleiden van de volgende generatie restauratievaklieden. Het in 2014 opgerichte ‘Platform Erfgoed Opleidingen’ zal zich in de komende jaren richten op het efficiënter organiseren van de restauratieopleidingen in ons land. Door schaalvergroting en reorganisaties staan diverse kleine gespecialiseerde restauratieopleidingen onder druk.

Veel partijen hebben gehoor gegeven aan de oproep om de krachten te bundelen. De Vakgroep heeft er alle vertrouwen in dat in de komende jaren stappen voorwaarts gemaakt kunnen worden.

WIN EEN ERFGOEDLOGIES-BON OP DE RESTAURATIEBEURS

De Restauratiebeurs wordt gehouden op 16, 17 en 18 april 2015 in de Brabanthallen in Den Bosch. Graag nodigen wij u uit om in de stand van de Vakgroep Restauratie een Bosch bolletje te komen eten. Dan kunt u gelijk even de tijd nemen om follower of vriend van ons te worden op Twitter, LinkedIn of Facebook. Door ons te volgen op de social media maakt u tevens kans op het winnen van een Erfgoedlogies-bon ter waarde van € 100. Dus bezoek ons op de beurs en houd uw mobiel bij de hand. Nog geen entreekaart? Bestel deze via: www.restauratiebeurs.nl onder code 5NRB01.

BEURS KERK & GEMEENTE

Op 20 en 21 maart 2015 vindt in de Jaarbeurs in Utrecht de vijfde editie van de beurs Kerk & Gemeente plaats, een facilitaire vakbeurs voor kerken. Beheerders, bestuurders, kerkenraden, pastoors en dominees kunnen zich oriënteren op onderwerpen als o.a. restauratie, herbestemming, onderhoud, interieur en inrichting, beeld en geluid, www.vakgroeprestauratie.nl verzekering en hulpverlening. Op 20 maart 2015 vinden diverse workshops plaats; de Vakgroep Restauratie geeft een lezing over restauratie en herbestemming van monumentale kerkgebouwen. Entreekaarten kunnen gratis worden besteld via de website www.kerkengemeente.nl met code KG2015VGRES.

COLUMN: DE WERKGENERATOR (M/V)

De werkgenerator is een goed geoliede machine (m/v), die onbekende hoeveelheden energie tot zich moet nemen om goed te kunnen functioneren. De werkgenerator dient te opereren naast de normale acquisiteur en naast de normaal gangbare manieren om werk binnen te halen. Er zijn werkgeneratoren bekend, die alles tegelijk kunnen. Elk zichzelf respecterend bedrijf - en in ons geval ERB-lid - zou een werkgenerator moeten hebben om de komende tijd van voldoende werk gegarandeerd te zijn om het voortbestaan van onze bedrijven te garanderen.

Deze werkgenerator is inzetbaar op velerlei gebied. Hij/zij is veelzijdig, denkt en opereert op veel verschillende vlakken en is als zodanig binnen en buiten het bedrijf zeer actief. Toch is de werkgenerator niet als zodanig herkenbaar op straat. Binnen een bedrijf kan dan ook niet iemand aangewezen worden om als werkgenerator de kost te gaan verdienen. Het moet van de persoon (of personen) van binnenuit komen om als zodanig te kunnen functioneren. De tot nu toe gangbare werkwijzen om werk te verkrijgen, zoals afwachten tot er uitnodigingen voor aanbestedingen binnenvallen, of het schrijven van een eenvoudig briefje naar een potentiële klant, of adverteren in de plaatselijke ‘nieuws’-bladen kan men vandaag de dag wel vergeten. Van ons wordt op dit moment verwacht dat wij het voortouw nemen, projecten vlot trekken, initiatieven ontplooien en ons in de kijker plaatsen. Dat daarbij ook fi nanciële risico’s genomen moeten worden, is vanzelfsprekend. De werkgenerator is in wezen een oud beproefd apparaat, gestoken in een geheel nieuw modern jasje, dat moet snorren als een naaimachine, lomp zijn als een loden deur, fl exibel als een tuinslang, maar af en toe als een stoomwals ergens overheen moet kunnen jakkeren. En innovatief zijn. Er zijn geen plaatjes van werkgeneratoren voor handen.

Ad

MET ERKENNING EN HERKENNING VALT VEEL TE BEREIKEN

Drie vragen aan Fries Heinis, sinds het najaar van 2014 directeur van Bouwend Nederland, over zijn kijk op de monumentensector.

Alle leden van de Vakgroep Restauratie zijn ook aangesloten bij Bouwend Nederland. De Vakgroep richt zich dan ook niet op algemeen bouwbeleid, maar op kwaliteit en opleidingen in de erfgoedsector. Heeft u affiniteit met deze kleine branche?

Ik woon zelf met veel plezier in een monumentaal pand in Leiden, dus weet wat er komt kijken bij het onderhoud van een monument. Kortgeleden ben ik door Kasper Burgy -één van uw bestuursleden en tevens actief lid van Bouwend Nederland- op de fiets door mijn historische woonplaats geleid. Hij liet mij prachtige restauratieprojecten zien waar indrukwekkend vakmanschap aan de dag wordt gelegd. Van oorsprong ben ik bestuurskundige, mijn loopbaan ben ik begonnen als assistent van Tweede Kamerlid Johan Remkes. Daarna ben ik onder andere bij VNO-NCW en de vereniging van waterbouwers werkzaam geweest. Met name deze laatste organisatie is goed vergelijkbaar met de Vakgroep Restauratie. Een zelfstandige vereniging met een kleine groep leden, die het belangrijk vindt om, door het bijzondere vakgebied waarin ze opereert, een eigen stem te behouden.

Uit efficiëncy-overwegingen worden momenteel veel opleidingen gebundeld. Het specialisme ‘restauratie’ dreigt op te gaan in de allround bouwopleidingen. Bouwbedrijven die monumenten restaureren, hebben echter goed opgeleide gespecialiseerde restauratievaklieden nodig. Hoe kijkt Bouwend Nederland hiernaar.

Specialistische vakken vragen extra aandacht, dat geldt niet alleen voor de restauratiesector. Ik herken dit signaal ook vanuit mijn vorige werkkring, de baggerbranche. Alle partijen moeten dit beseffen en bereidheid tonen om zich ook voor deze ‘kleine’ vakgebieden in te zetten. Het hoeft niet veel extra geld te kosten om goede opleidingen voor specialistische vakken in stand te houden. Erkenning en herkenning is vaak al voldoende om veel te bereiken.

In de erfgoedsector wordt hard gewerkt aan kwaliteitsborging. Overheid, opdrachtgevers, adviseurs en uitvoerende bedrijven stellen samen uitvoeringsrichtlijnen op. Veel restauratiespecialisten laten zich certificeren, zo ontstaat een stelsel van erkende restauratiekwaliteit in de monumentenzorg. Is dit model ook in te voegen in de reguliere bouw?

Bouwend Nederland ziet het belang van ketensamenwerking in de bouw. Dit komt de kwaliteit ten goede. Bovendien is het bevorderlijk voor een goede aanpak van de nieuwe opgaven, zoals herbestemmingen en transities van bestaande gebouwen. Bij dit soort projecten werken veel partners samen. Bij geregistreerde monumenten is het voor de hand liggend, dat voor de historische onderdelen erkende restauratiepartijen worden ingeschakeld. Kwaliteit is een verantwoordelijkheid van alle partijen, die bij een project betrokken zijn.

HERBESTEMMING GOLS-STATION WINTERSWIJK

De GOLS-lijnen (Geldersch-Overijsselschelokaal-spoorweg) vormden een uitgebreid lokaal spoornetwerk in de Achterhoek en Twente. Na de Tweede Wereldoorlog nam het vervoer via Winterswijk echter af. De economische doodsteek voor de stations in Winterswijk was de vondst en exploitatie van Nederlands aardgas begin jaren zestig. De markt voor steenkool stortte in en het goederenvervoer via Winterswijk stopte geheel.

Naast het station heeft inmiddels een stedelijke inbreiding plaatsgevonden. In twee grote gebouwen zijn inmiddels een scholengemeenschap, een openbare bibliotheek en een sportaccommodatie gevestigd. Het stationsgebouw, in 1908 ook door Ten Haken gebouwd, heeft een hoge cultuurhistorische waarde en is,

Projectinformatie:

Aannemer: Restauratiebedrijf Ten Haken, Winterswijk
Architect: Exterieur Nibag, interieur John van Duren in nauwe samenwerking met het Gelders Genootschap en Joyce Ras van de gemeente Winterswijk.

als overgebleven onderdeel uit de glorietijd van Winterswijk, omarmd door het Gelders Genootschap en de gemeente. Deze 106 jaar oude dame transformeert momenteel in een appartementengebouw, bestaande uit 4 appartementen. Het casco wordt hersteld en latere aanbouwen gesloopt. De geveloverstekken en het houtsnijwerk langs de daklijsten komen terug zoals het in oorsprong was.

Aan één zijde is de stationsnaam Winterswijk nog te zien. Het interieur verandert ten behoeve van de nieuwe invulling van het station. De oude vloer- en wandtegels, houten deuren en lambriseringen blijven echter behouden. De beoogde oplevering vindt eind maart / begin april 2015 plaats. De revitalisering van het stationsgebied en de herbestemming van het oude station brengen het spoor in Winterswijk weer tot leven.

Colofon

Maart 2015
Dit is een uitgave van de Vakgroep Restauratie, de branchevereniging van erkende restauratie bouwbedrijven.
Postbus 2079
3800 CB Amersfoort
Tel: 033 465 94 65
info@vakgroeprestauratie.nl
www.vakgroeprestauratie.nl
Redactie: Agnes van Alphen,
Irene Stevens, Ad Wonders
Ontwerp en realisatie: Ontwerpgroep Lâle, Amersfoort
Website realisatie: YPOS internettoepassingen
Foto’s en illustraties zijn aangeleverd door:
Bouwbedrijf Burgy BV, Leiden, SOS Vakmanschap/SVGB, MVGM, Herenhuis/NRF, Robert-Jan Stokman en Jurriëns Noord bv.