Vakgroep Restauratie informatiebulletin

NUMMER 13/2013

Frisse start

Per eind maart jl. heb ik de voorzittershamer van de Vakgroep Restauratie overgenomen van Boudewijn de Bont. Een nieuwe voorzitter, dus ook weer nieuw leven in de brouwerij, vraagt u zich af?

Ja zeker, te beginnen met een nieuw logo. Want ondanks het feit dat de Vakgroep Restauratie nog maar 33 lentes jong is, willen we er toch nóg frisser uitzien. Het nieuwe logo is vooral bedoeld om beter zichtbaar te maken wie we zijn en wat we doen. Als erkende restauratiebedrijven zijn wij uw partners en willen we met u samenwerken bij het oplossen van de complexe opgaven waarvoor we staan. De situatie in het veld is de laatste jaren ingrijpend veranderd. De klassieke grote restauraties komen minder voor. We hebben nu vooral te maken met herbestemmings- en onderhoudstrajecten. Bij herbestemming is een multidisciplinaire benadering essentieel. Bij onderhoud zijn een goede voorbereiding en deskundig advies belangrijk. De Vakgroep Restauratie is een actieve dynamische branchevereniging. Als restauratiebouwers groeien wij mee in deze nieuwe ontwikkelingen en hebben al veel ervaring opgedaan. De ambachtelijke kennis en kunde zijn daarbij onze basis.

Onze erkenningsregeling is up-to-date en richt zich op alle facetten van het vak. Intussen zorgen wij ervoor dat onze mensen goed opgeleid zijn en de nodige bijen nascholingscursussen volgen. Onze core-business is kwaliteitsborging en vakmanschap in de zorg voor monumenten en beeldbepalende gebouwen. Niet alleen als het gaat om klassieke restauraties, maar ook op gebieden als herbestemming, onderhoud, duurzaamheid en renovatie. En nee, een erkend bedrijf is niet duurder. Wel deskundiger. Gek gezegd; vraag ons eens om mee te denken, te adviseren. De branchevereniging van restauratiebouwers gaat de uitdaging graag aan. U ook?

Flip van de Burgt
April 2013

DE ERFGOEDWERELD MOET WAKKER WORDEN

NPH-voorman Frank Strolenberg roept de leden van de Vakgroep Restauratie op om niet te wachten tot de markt weer aantrekt. ‘De markt verandert voorgoed, beweeg mee en gebruik je ruime restauratiekennis optimaal bij herbestemmingstrajecten’.

Nieuwbouw is niet langer de norm. Na vijf jaar crisis begint het duidelijk te worden dat het behouden van de gebouwde omgeving ook een optie is. Het Nationaal Programma Herbestemming (NPH), opgericht in 2010, vraagt samen met 30 partners aandacht voor het behoud van karakteristieke gebouwen. ‘Elke dag komt er in ons land één boerderij leeg, elke week komen daar twee kerken bij en elke maand ook nog eens één klooster. Onze manier van werken wordt anders, denk alleen al aan het thuiswerken, waardoor we minder kantoren nodig hebben. In 2030 hebben we nog maar 50% van het huidig aantal kantoren nodig. Er wordt meer gewinkeld via internet, dus er is ook minder behoefte aan winkels. Tel daar nog eens bij op dat we te maken hebben met een afnemende bevolkingsgroei. Het wordt hoog tijd dat we samen antwoorden bedenken op het feit dat de vraag naar vastgoed voorgoed verandert.

De cijfers maken duidelijk dat het heel hard nodig is om met oplossingen te komen’. Aan het woord is Frank Strolenberg; op inspirerende wijze spreekt hij de leden van de Vakgroep Restauratie toe tijdens een algemene vergadering. De restauratiebouwers reageren opbouwend kritisch; velen zijn al bezig met herbestemmingsopdrachten, maar stuiten op hobbels en hindernissen, zoals beperkende wetgeving en gebrek aan financiën. ‘Twee zakenmannen staan op een roltrap. Plotseling stopt de roltrap, blijkbaar kapot. Beide mannen kijken elkaar verward aan en grijpen naar hun mobiel om te bellen met een monteur’. Strolenberg gebruikt deze anekdote om zijn betoog te illustreren. ‘Wat hadden de mannen ook kunnen doen? Gewoon gaan lopen natuurlijk, bewegen! De parallel met de huidige bouw- en vastgoedmarkt is duidelijk. Je hoort het tenslotte elke dag wel ergens; het tij zal wel keren, in 2014 trekt het weer aan. Typisch roltrap-gedrag’, volgens Strolenberg, ‘mensen blijven toch heel gemakkelijk hangen in oude gedachtenpatronen. De erfgoedwereld moet wakker worden. Er is al zoveel gaande. Er wordt weer gewoond boven winkels, met toenemende sociale veiligheid als gevolg. Er zijn veel burgerinitiatieven om buurten leefbaarder te maken. De onderstroom wordt bovenstroom; zo trekt Albert Heijn in de Korenbeurs in Groningen, Van der Valk in het Arresthuis in Roermond en Selexys in de Dominicanenkerk in Maastricht. Herbestemmen van erfgoed kan wel degelijk, maar vergt een nieuw elan. Stap af van de klassieke top-down ontwikkeling en begin met flexibele invulling en langzame waardecreatie. Door een collectieve benadering verbind je gaandeweg alle partijen. Realiseer je dat erfgoed betekenis heeft, een verhaal vertelt. Dit boeit mensen en maakt veel mogelijk’. De aansporingen van Strolenberg werken stimulerend. ‘Bouwbedrijven, die zoveel ervaring hebben met het restaureren van erfgoed, zijn goed in staat om mee te denken over tijdelijke invullingen van monumenten, over de stapsgewijze aanpak voor transities en over simpele ingrepen met vergaand effect’. Vooral doorgaan dus op de ingeslagen weg, is de conclusie van de restauratiebouwers, creatief bewegen en meedenken. Opgepept door de NPH-voorman gaat dat zeker lukken.

EEN NIEUWE OPLEIDING VOOR DE RESTAURATIEPROFESSIONAL

Binnen veel organisaties zijn restauratieprofessionals actief. Bij architecten- en adviesbureaus wordt gewerkt aan plannen voor onderhoud of restauratie. Inspecteurs en adviseurs van Monumentenwachten voeren bouwkundige inspecties uit en adviseren monumenteneigenaren over de aanpak van het onderhoud. Bij restauratiebouwbedrijven zijn calculatoren, werkvoorbereiders, voormannen en (assistent) uitvoerders werkzaam aan restauratieprojecten. Ook medewerkers van gemeenten begeleiden restauratie- en onderhoudsprojecten. Voor al deze mensen is de nieuwe opleiding ‘Restauratieprofessional’ erg interessant. Een praktische en afwisselende 2-jarige opleiding op MBO-niveau. De student gaat één dag per week naar school en is de overige dagen in de monumentenpraktijk werkzaam. Het nieuwe leerjaar start na de zomer in Hengelo (ROC van Twente) en Den Bosch (Koning Willem I College).

REACTIE VAN EEN STUDENT

Robin werkt bij een restauratieadviseur. Het is werk, zoals het opnemen van gebreken bij een monumentale stolp, het uitwerken van bestektekeningen en nog veel meer. Deze opleiding is een mooie opstap naar de post HBOopleiding ‘Bouwhistorie, restauratie en monumentenzorg’ aan de Hogeschool in Utrecht’. Meer informatie: Cor Ariëns (Koning Willem I College), c.ariens@kw1c.nl of Jolande Sprooten (ROC van Twente), jsprooten@rocvantwente.nl.

NATIONAAL RENOVATIE PLATFORM-PLEIN

Op 4, 5 en 6 juni 2013 vindt in de RAI in Amsterdam de PROVADA plaats. Op deze jaarlijkse beurs voor de vastgoedbranche presenteert de Vakgroep Restauratie zich op het ‘NRP-Plein’. Op de eerste beursdag wordt onder het thema ‘Herontwikkelen, herbestemmen en transformeren de Gulden Feniks uitgereikt. De onafhankelijke stichting Nationaal Renovatie Platform (NRP) looft deze prestigieuze prijs ieder jaar uit voor de beste renovatie- en transformatieprojecten van Nederland. Op de twee volgende dagen staan de thema’s ‘Creatieve stad’ en ‘Zorg voor vastgoed’ centraal en zullen meerdere sprekers zorgen voor inspiratie om te veranderen, verbinden, verdienen en verbouwen.

Nederlandse restauratiebeurs

Deze tweejaarlijkse beurs wordt gehouden op 18, 19 en 20 april 2013 in de Brabanthallen in Den Bosch. De eerste dag staat in het teken van het digitale erfgoed. Op deze dag wordt ook de prijs voor het beste leerbedrijf van de Vakgroep Restauratie uitgereikt. Op vrijdag komt het thema herbestemming aan bod. Op de laatste dag wordt extra aandacht besteed aan het interieur. De Vakgroep Restauratie vindt u in stand 200, direct bij de ingang. Nog geen entreekaart? Bestel deze via de website: www.restauratiebeurs.nl onder code NRB408.

‘DE OPDRACHTGEVER, DIE MET ZORG AANBESTEEDT, WORDT ZELDEN TERUGGEFLOTEN’

Drie vragen over aanbesteden aan Arnoud Boot, hoogleraar Ondernemingsfinanciering en financiële markten aan de Universiteit van Amsterdam.

De restauratiebouw heeft het aanbestedingsdebacle met de Fyra met gekromde tenen gevolgd. Weer werd te weinig aandacht besteed aan kwaliteit. In de monumentenzorg is kwaliteit ook erg belangrijk. Hoe kan het beter?

‘Opdrachtgevers mogen wel degelijk prijs én kwaliteitseisen stellen. Deze eisen moeten voor zover mogelijk objectief, eenduidig en transparant zijn, zodat de offertes van aanbestedende partijen goed vergeleken kunnen worden. Op prijs vergelijken is gemakkelijk en objectief, vandaar dat hier al snel voor wordt gekozen. Kwaliteitseisen omschrijven is lastiger, maar is wel degelijk goed mogelijk. In rechtzaken is gebleken dat rechters kijken naar de kwaliteitselementen, die zijn geformuleerd door de aanbesteder. Is dit zorgvuldig gebeurd, had de goede verstaander kunnen begrijpen wat van hem werd verlangd, heeft de aanbesteder zijn keuze goed beargumenteerd? De rechter zal beoordelen of een aanbesteder een goede poging heeft ondernomen om de gevraagde kwaliteit te omschrijven. De opdrachtgever, die met zorg aanbesteedt, wordt zelden teruggefloten’.

De leden van de Vakgroep Restauratie zijn allen ‘erkend restauratie bouwbedrijf’. De eisen waaraan zij moeten voldoen, staan omschreven in een kwaliteitsregeling (BRL-ERB). Is dit een objectieve, eenduidige en transparante eis, die aanbesteders kunnen aanhouden?

‘Het is voor aanbesteders belangrijk om met een respectabele partij in zee te gaan, die de kwaliteit kan leveren, die wordt verlangd voor een acceptabele prijs. Bij de Fyra-aanbesteding ging het mis, omdat de eisen, die aan het gewenste product werden gesteld, misschien wel duidelijk waren, maar de vertaalslag van de gewenste kwaliteit naar de borging van deze kwaliteit, was onvoldoende uitgewerkt en gespecificeerd. Een kwaliteitsnorm en borging vanuit de branche had hier duidelijkheid kunnen creëren, maar je mag partijen, die niet bij een brancheorganisatie aangesloten zijn, daarbij niet uitsluiten. De aanbieder moet dus de kwaliteitselementen, die belangrijk zijn voor het betreffende project, afzonderlijk vermelden. Dit betekent dat ook partijen, die zich niet hebben laten toetsen volgens een bepaalde kwaliteitsnorm en dus niet in het bezit zijn van het bijbehorende certificaat, toch in de gelegenheid dienen te worden gesteld om mee te dingen naar de opdracht. Zij zullen moeten aantonen dat zij een ‘gelijkwaardige’ partij zijn’.

Wat kan de Vakgroep Restauratie doen om een Fyra-debacle binnen de monumentenzorg te helpen voorkomen?

‘Het zou aanbestedende diensten helpen wanneer er een standaard aanbestedingsdocument voor restauratieprojecten ontwikkeld zou worden, waarin relevante meetbare kwaliteitseisen zijn omschreven. De kritische onderwerpen, die van belang zijn voor restauratieprojecten, moeten in een dergelijk model expliciet gemaakt zijn. De Vakgroep Restauratie heeft aan de wieg gestaan van de kwaliteitsnorm BRL-ERB, die inmiddels volledig onafhankelijk van de branchevereniging wordt uitgevoerd door een certificerende instelling. Ik kan mij voorstellen dat veel elementen uit deze kwaliteitsnorm terugkomen in een standaard aanbestedingsdocument voor restauratieprojecten. Zo kan er een gelijkwaardige procesbewaking ontstaan in deze markt, waar zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers bij gebaat zijn’.

RESTAURATIE UNIEKE SCHUTSLUIS

Het Boterdorpse Verlaat is een schutsluis met puntdeuren tussen de Rotte en de Strekvaart bij de Bergse Plassen in de gemeente Rotterdam. Het sluisje dateert uit 1740 en heeft nog de karakteristieke uitvoering van een sluis uit die periode en is vrij uniek in zijn soort.

De sluismuren zijn niet gemetseld, maar van hout en de constructie is bovenlangs voorzien van houten jukken. Toentertijd voeren door de sluis spoelingschepen met moutafval uit Schiedam. Dit spoelingsafval werd gebruikt als veevoer en vervoerd van de Schiedamse jeneverstokerijen naar de veehouders in Bergschenhoek. Inmiddels heeft de sluis geen functie meer als schutsluis. Het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard gebruikt de sluis nu om water in te laten in het gebied tussen Bleiswijk, Bergschenhoek en Hillegersberg.

Projectinformatie:

Opdrachtgever: Gemeente Rotterdam
Architect: Bureau Delfgou, Scherpenzeel
Aannemer: Koninklijke Woudenberg, Ameide
Houtleverantie: Koninklijke Houthandel G. Wijma en Zn, Kampen. Er is hout met FSC-keurmerk toegepast

Werkzaamheden

Op 18 juni 2012 is Koninklijke Woudenberg, in opdracht van de gemeente Rotterdam, gestart met de restauratie van de schutsluis aan de Boterdorpse Verlaat in Hillegersberg. Voordat met de restauratie van start gegaan kon worden, is eerst een damwand rond de sluis aangebracht. Deze damwand is noodzakelijk om de werkzaamheden in een droge bouwput te kunnen uitvoeren. De meeste onderdelen van het houtwerk zijn vernieuwd en in de oorspronkelijke staat teruggebracht. De opbouw van de sluis is zo goed als gereed. De oplevering heeft begin april 2013 plaatsgevonden.

Colofon

April 2013
Dit is een uitgave van de Vakgroep Restauratie, de branchevereniging van erkende restauratie bouwbedrijven.
Postbus 2079
3800 CB Amersfoort
Tel: 033 465 94 65
info@vakgroeprestauratie.nl
www.vakgroeprestauratie.nl
Redactie: Agnes van Alphen,
Irene Stevens, Ad Wonders
Ontwerp en realisatie: Ontwerpgroep Lâle
Foto’s en illustraties zijn aangeleverd door:
RCE, Koninklijke Woudenberg Ameide,
Frits de Jong